Voorkomen van dementie lukt véél beter dan genezen

17 december 2019
Hoewel we gezegend zijn met een levensverwachting die langer is dan ooit, zijn we ook banger dan ooit om dement te worden. Toch wordt er opvallend weinig uitleg gegeven over hoe dementie ontstaat. Daar wil ik in dit maal in kort bestek wat aan doen.
De Amerikaanse Alzheimer Vereniging heeft in de jaren ’80 van de vorige eeuw bewust de ziekte van Alzheimer zó gedefinieerd dat het niets meer met veroudering te maken had. Doel hiervan was het wetenschappelijke onderzoek naar geneesmiddelen te stimuleren. Alleen voor een ziekte krijg je immers onderzoeksgeld, niet voor iets wat met veroudering te maken heeft.

Het vervolg is bekend. Inmiddels zijn honderden geneesmiddelstudies verricht zonder resultaat. Geen van de tientallen geteste geneesmiddelen remt het ontstaan van dementie. Hoogste tijd dus om ons licht breder op te steken om er wél grip op te krijgen.
We weten inmiddels zeker dat ten eerste genetische aanleg, ten tweede een stuk of 10 risicofactoren, én ten derde veroudering, het ontstaan van dementie sámen verklaren. Maar we weten nog niet precies hoe. De genetische aanleg ligt besloten in een groot aantal genen en erft dus vrijwel nooit zo simpel over als bijvoorbeeld haarkleur. De écht van ouder op kind, erfelijke ziekte van Alzheimer is dus iets héél anders. Dat is een gelukkig zeer zeldzame genetische ziekte. Voor u en mij geldt dat de belangrijkste  vermijdbare risicofactoren van veel groter belang zijn, dan erfelijke aanleg. Je kunt namelijk zelf wat doen aan: scholing, overgewicht en suikerziekte, roken en alcohol gebruik, weinig bewegen, hoge bloeddruk, stress, somberte en slecht slapen, een slecht gehoor, en je sociale contacten. Deze factoren blijken de kans op dementie te verminderen, ongeacht je genetische risico.
Veroudering is de derde noodzakelijke factor bij het ontstaan van dementie. Hoe meer risicofactoren in iemands leefstijl, hoe sneller zich een dementie ontwikkelt. Tenzij je zo ongezond leeft dat je al jong aan een hartinfarct of beroerte overlijdt….
De ontwikkeling van een dementie duurt echter voor de meeste mensen heel lang. We schatten dat nu op zo’n 30 tot 40 jaar. Onze hersenen branden in die tijd als een 15 watt lamp. Maar er is nog geen lamp ter wereld die zonder schade 40 jaar heeft gebrand! De langst brandende lamp ter wereld begon als een lamp van 75 Watt en heeft nu, na een knappe bijna 120 jaar, nog zo’n 6 Watt over. Het is een nachtkaars. Een lamp met dementie, waarvan het licht langzaam uitgaat.
Gelukkig doen onze hersenen het veel beter dan de meest duurzame lamp. En het kan nog een stuk beter. Je kunt dementie voorkomen of uitstellen met een gezondere leefstijl. Het leven geef echter geen garantie en blijft deels ongewis. Je kunt pech hebben met ziektes. Dat is echter geen reden om ons door angst voor dementie te laten verlammen. Beweeg. Ga er samen op uit. Gebruik dat gehoorapparaat en eet en drink wat minder, maar lekkerder.
Op een nog langer en gelukkiger leven!

Marcel Olde Rikkert is in zijn woonplaats Nijmegen hoogleraar geriatrie in het Radboudumc en hoofd van het Radboudumc Alzheimer Centrum. Hij is
geboren en getogen in Hengelo (O).