Geven biedt troost na pijnlijk verlies

20 december 2018
De 71 jarige patiënte was de draad helemaal kwijt. Ik volgde haar al enige tijd vanwege een bijzondere vorm van dementie. Ze woonde gewoon thuis met haar man die vijf jaar jonger was, en  samen hadden ze een redelijk evenwicht bereikt door de dagbehandeling waar ze naar toe ging. Plotseling was alles overhoop gegooid door het verlies van hun dochter die op 35 jarige leeftijd door een ernstige ziekte was overleden. Onze patiënte was er nu al een week of acht ontroostbaar somber van en ze wilde ook niet meer naar de dagbehandeling.

Hierdoor werd haar man echter overvraagd. Ook hij moest zijn verdriet verwerken, maar kreeg daar de tijd en ruimte nu niet voor. De huisarts maakte een vroegtijdige afspraak voor haar op onze polikliniek, met de vraag of we iets konden doen aan haar zeer sombere stemming bij haar dementie.

Het verlies van een kind is voor iedere ouder, jong of oud, een orkaan die het leven dakloos maakt. Een tranen tsunami spoelt de dagelijkse gang van zaken weg. Veerkrachtige ouders komen er uiteindelijk overheen, maar lang niet iedereen lukt dit. Huwelijken stranden en velen krijgen een litteken op de ziel. Iemand met dementie, die sterk afhankelijk is van de vertrouwde dagelijkse structuur, krijgt het extra moeilijk. De dementie vermindert  het relativeringsvermogen, het kunnen schakelen naar wat het leven nog meer biedt. Men vergeet veel, maar juist niet het dierbare verlies.
Zo verging het ook onze patiënte. Ze was ontroostbaar verdrietig toen ze de spreekkamer binnenkwam. Tot haar echtgenoot haar hand vastpakte en zei dat ze nog iets moesten geven. Hij pakte drie giftdozen uit hun rolkoffer, die ze bij de begrafenis hadden gebruikt. Ze hadden iedereen gevraagd, in de plaats van bloemen, geld te geven voor een goed doel. Dat wilden ze nu aan ons Radboud Alzheimer Centrum geven. Maar we moesten het wel meteen tellen, zodat ze iedereen konden berichten hoeveel geld ze hadden ingezameld.

In een mum van tijd lag de spreekkamertafel vol met munten en bankbiljetten. Onze patiënte begon meteen mee te tellen. Haar huilende gezicht klaarde op en ze zei herhaaldelijk dat `dit was zoals haar dochter het gewild zou hebben´. Onder de indruk van dit grootse gebaar, bedankte ik hen en beloofde dat ik het geld een goede bestemming zou geven. Onze patiënte straalde ervan. Even later stemde ze er ook mee in weer naar de dagbehandeling te gaan.

Veerkracht na het verlies van een kind is niet vanzelfsprekend. In de kunst kun je aan enkele fraaie voorbeelden zien dat het wel kan. Rembrandt van Rijn verloor de laatste 15 jaar van zijn leven vier van zijn vijf kinderen. Hij bleef ons echter schilderijen schenken en kenners vinden zijn laatste werken juist de mooiste. Anna Enquist en A.F.Th van der Heijden gaven al hun energie aan nieuwe romans na het verlies van hun respectievelijke dochter en zoon. Bezig zijn, iets geven troost blijkbaar na een pijnlijk verlies. Bij onze patiënte werkte het ook. We denken nog aan een goede bestemming. Misschien moet ik het wel teruggeven, zodat ze het nog eens aan een goed doel kan geven. 

Marcel Olde Rikkert is in zijn woonplaats Nijmegen hoogleraar geriatrie in het Radboudumc en hoofd van het Radboudumc Alzheimer Centrum. Hij is
geboren en getogen in Hengelo (O).